2009-04-09 00:00:00

Banki - definicja i historia banków

Banki - definicja i historia

Banki to organizacje, które zajmują się z jednej strony przyjmowaniem pieniędzy na depozyty a z drugiej strony udzielają kredytów na podstawie tak utworzonych lokat. Współczesny system bankowy kreuje pieniądze na podstawie tak naprawdę ułamka trzymanych na swoich kontach depozytów tzn. na przykład z depozytu o wartości 10 tys. bank może (w zależności od stopy rezerw obowiązującej w danym systemie bankowym) wykreować nawet 100 tys. kredytu.

Pierwotnie banki miały za zadanie ułatwiać obrót pieniędzmi. Słowo bank pochodzi o włoskiego określenia „banco” , które po włosku znaczy ławka. To przy nich zbierali się włoscy handlarze (pierwowzór bankierów), którzy przyjmowali i wydawali monety na podstawie przyjmowanych weksli. Jeśli ktoś nie chciał podróżować z kruszcem w ręku wręczał handlarzowi pieniądze a ten wystawiał mu swego rodzaju weksel, który był podstawą odbioru pieniędzy u celu podróży. Tak rodziły się dzisiejsze banki. Oczywiście działanie banków obecnie są o wiele bardziej skomplikowane a cały system bankowości jest mocno rozbudowany.

Oto podstawowe rodzaje banków we współczesnym systemie bankowości:

• Bank centralny
• Banki uniwersalne
• Banki inwestycyjne
• Banki hipoteczne

Kliknij i zobacz wszystkie wizytówki banków działających w Polsce>>

Bank centralny to w skrócie „bank banków”. Bank centralny kieruje systemem bankowym (czyli de facto nadzoruje działalność banków komercyjnych) oraz odpowiada za: emisję pieniądza w danym kraju, zarządzanie rezerwami walutowymi oraz politykę monetarną. Bank centralny ma różne instrumenty do kreowania i zarządzania podażą pieniądza poprzez ustalanie stóp procentowych oraz operacje z bankami komercyjnymi – tzw. operacje otwartego rynku polegające na skupie lub sprzedaży papierów wartościowych (bony skarbowe, obligacje) od banków komercyjnych, udzielanie pożyczek bankom komercyjnym i przyjmowanie od nich depozytów, ustalanie obowiązkowej stopy rezerw. $_ART_REK_

W ostatnich miesiącach działania banków centralnych są na pierwszym planie w walce z kryzysem. Pierwszą amunicją, która została użyta do walki kryzysem rozpoczętym w 2008r. były stopy procentowe. W momencie kiedy bank centralny USA (FED) obniżył je do poziomu prawie 0 proc. w ruch poszły inne narzędzia a mianowicie skupowanie od banków komercyjnych papierów wartościowych (mniej lub bardziej ryzykownych) co realnie określane jest jako drukowanie pieniędzy (pierwszy zaczał to robić Bank Centralny Anglii).

Bank centralny pełni również rolę banku dla samego Państwa, dla którego prowadzi najważniejsze rachunki (chodzi również o rachunki takich instytucji jak np. ZUS, US). W Polsce rolę banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski.


Banki uniwersalne
Banki uniwersalne nie mają sprecyzowanej działalności – wykonują głównie działalność depozytową i kredytową, ale mogą posiadać również działy związane z doradztwem gospodarczym i inwestycyjnym. Tak działa większość banków w Europie, w tym w Polsce. Choć oczywiście na polskimm rynku istnieją quasi banki wyspecjalizowane np. w bankowości hipotecznej. Przykładem jest Getin Bank, który posiada oddział bankowości hipotecznej DomBank, który specjalizuje się w udzielaniu kredytów mieszkaniowych. Trudno znaleźć na europejskiej mapie banków bank specjalistyczny tak znane jak chociażby do niedawna typowo banki inwestycyjne z USA jak Goldman Sachs czy Merill Lynch.


Banki inwestycyjne
Banki inwestycyjne zajmują się wsparciem emisji papierów wartościowych (organizują te emisje dla spółek wypuszczających akcje lub obligacje, doradzają Skrabowi Państwa w procesach prywatyzacji majątku publicznego czy emisji obligacji), obrotem papierami wartościowymi, doradztwem gospodarczym przy fuzjach i przejęciach firm.


System banków inwestycyjnych jako oddzielny segment systemu bankowego narodził się w Stanach Zjednoczonych. Wraz z przyjęciem w 1933 roku przez amerykański Kongres Glass-Steagall Act, system bankowy w USA podzielono na część komercyjną (uniwersalną związaną z tradycyjnymi operacjami bankowymi a więc przyjmowaniem depozytów i udzielaniem kredytów) i inwestycyjną. Oznaczało to, że praktycznie nie można było łączyć działalności depozytowo-pożyczkowej z działalnością inwestycyjną. Banki uniwersalne (które były członkiem Rezerwy Federalnej) nie mogły więc gwarantować emisji papierów wartościowych, kupować ich na własny rachunek, a także przyjmować do grona członków organizacji przeprowadzających transakcje z wykorzystaniem papierów wartościowych. Wszystkie te czynności zostały niejako przekazane w ręce banków inwestycyjnych.


Banki hipoteczne
Banki hipoteczne mają na celu głównie udzielanie kredytów na cele budowy nieruchomości mieszkalnych oraz komercyjnych. Przykłądem banku hipotecznego jest np. BRE Bank Hipoteczny, Nykredit (od listopada 2008r. bank ten wycofał swoją działalność z naszego kraju), Hypoveraisen Bank. Swego rodzaju bankiem hipotecznym (jednak nie sensu stricto) jest na naszym rynku DomBank, który w ramach grupy Getin Bank oferuje tylko kredyty hipoteczne.


Ideą banku hipotecznego jest pozyskiwanie kapitału na udzielane kredyty z emisji listów zastawnych, których zabezpieczeniem są udzielone kredyty hipoteczne i przychód z tych kredytów. Listy te były do niedawna uważane za bardzo bezpieczne i wiarygodne papiery wartościowe, które dawały przy względnie niskim ryzyku (spłacalność kredytów hipotecznych zawsze była na wysokim poziomie) większy przychód niż obligacje Państwowe czy lokaty bankowe. Wiarygodność listów zastawnych została jednak nadszarpnięta przez ostatni kryzys finansowy, w którym banki ucierpiały na skutek zbyt nadmiernego rozwoju wtórnego rynku kredytów hipotecznych. Na tym rynku banki uniwersalne i inwestycyjne emitowały papiery wartościowe zabezpieczone kredytami hipotecznymi, ale o niskim ratingu-tzw. kredytami subprime. Kiedy spłacalność kredytów hipotecznych typu subprime drastycznie się pogorszyła spadła również wartość obligacji wyemitowanych na ich podstawie. W ten sposób w kłopoty wpadły zarówno banki, które emitowały te papiery jak i ten, które takie obligacje zakupiły.


W kryzysie finansowym, który rozpoczął się w 2008r. banki hipoteczne również mocno ucierpiały. Ich sytuacja była na tyle poważna, że np. niemiecki bank Hypo Real Estate musiał uzyskać wielomiliardową pomoc (w euro) od rządu niemieckiego by uniknąć bankructwa. W tej chwili rostrzyga się decydujące starcie w kwesii nacjonalizacji tego banku.


Banki spółdzielcze
Banki spółdzielcze są bankami w rozumieniu ustawy Prawo Bankowe jednak różnią się od innych banków formą własności. Nie są zorganizowane jako spółki akcyjne a na zasadzie spółdzielni. Oznacza to, że właścicielami tych banków są członkowie spółdzielni czyli klienci banku.
Działalność banków spółdzielczych reguluje również prawo spółdzielcze (ustawa z dnia 16 września 1982r.) a także ustawa z dnia 7 grudnia 2000 roku O funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających.


W Polsce działa kilkaset banków spółdzielczych zjednoczonych w III główne grupy:
• Mazowiecki Bank Regionalny
• Bank Polskiej Spółdzielczości
• Spółdzielcza Grupa Bankowa

Banki a współczesny kryzys finansowy
Generalnie obecny kryzysy na rynkach finansowych ma swoje korzenie w kontroli ryzyka w bankach a właściwie nieodpowiednim zarządzaniu tym ryzykiem. W skrócie: błędne zarządzanie ryzykiem doprowadziło do nadmiernej akcji kredytowej, w ramach której banki przyznawały kredyty osobom i instytucjom, które nie miały wystarcajacej zdolności kredytowej (kryteria oceny zdolności kredytowej zostały w ostatnich latach, szczególnie w Stanach Zjednoczonych mocno zliberalizowane). Do tego doszedł mocny rozwój instrumentów finansowych (obligacji), których zabezpieczeniem był przychód z udzielonych kredytów hipotecznych. W rozwoju tego rynku duży udział miały banki inwestycyjne, które tworzyły skomplikowanane instrumenty finansowe i wprowadzały je na rynek. Instrumenty te były kupowane zarówno przez inne banki jak i instytucje finansowe (fundusz inwestycyjne, hedgingowe) z wykorzystaniem dźwigni finansowej a więc kolejnego kredytu. W momencie, gdy pierwszy element tej układanki zaczął się rozpadać(klienci przestali regularnie spłacać zaciągnięte w bankach uniwersalnych kredyty hipoteczne) kolejne elementy również zaczeły upadać. Wartość wyemitowanych obligacji gwałtownie spadła czego skutkiem były milardowe straty wielu banków i innych instytucji finansowych.

Kryzys przyczynił się do totalnego przetasowania na liście największych banków na świecie. Wielu ekonomistów twierdzi, że system bankowości inwestycyjnej jaki wykształcił się po Wielkim Kryzysie z lat 30-tych przeszedł właśnie do historii. Wielcy giganci bankowości tacy jak bank Citibank, Fortis Bank, Barlcays zostały mocno doświadczone przez kryzys i w większym lub mniejszym stopniu zostały sprzedane lub znacjonalizowane. Wartość rynkowa tych banków spadła w ostatnim czasie nawet o prawie 90 proc.


Polski system bankowy
Działalność banków w Polsce regulowana jest przez prawo bankowe (ustawa Prawo Bankowe z dnia 29 sierpnia 1997). Prawo bankowe określa, że tylko instytucja wykonująca czynności bankowe (określone przez ustawę) może używać w nazwie sformułowania „bank”. Do operacji wykonywanych przez banki a określonych przez wspomnianą powyżej ustawę należy m.in.:

• przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub w określonym dniu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów
• tworzenie i prowadzenie rachunków bankowych;
• udzielanie kredytów;
• emisja bankowych papierów wartościowych;
• emitowanie instrumentów pieniądza elektronicznego;
• inne czynności, które mocą przepisów prawa zostały zastrzeżone wyłącznie dla banków;


Głównym podmiotem w naszym systemie bankowym jest Narodowy Bank Centralny. W Polsce działają głównie banki uniwersalne, spółdzielcze. Banki wyspecjalizowane (inwestycyjne, hipoteczne) to głównie oddziały lub przedstawicielstwa banków zagranicznych.
W obecnej chwili (wg danych NBP w I kwartale 2009r.) w Polsce działa 72 banków komercyjne i ponad pół tysiąca banków spółdzielczych.

Comperia.pl


 

2009-04-09
Top 3 kredyty hipoteczne
Rodzaj
Kwota
Okres
lat
Waluta
Pokaż
Bank
Oprocentowanie
1
3.97 %
2
4.26 %
3
4.42 %
Kredyty hipoteczne